سبد بافی یا پخل بافی

در این مطلب می خوایم آموزش سبد بافی را با شما به اشتراک بگذاریم. سبدبافی از جمله هنرهای بسیار قدیمی است که اکثراً در قسمت‌های شمالی و جنوبی کشور انجام می‌شود و در این مناطق از استقبال بالایی برخوردار است. البته سبدبافی در دیگر شهرهای ایران نیز انجام می‌شود اما چون مواد خام مورد نیاز برای انجام این کار در این نواحی بیش‌تر موجود است از دیگر شهرها پیشی گرفته‌اند.

ویدئو آموزش سبد بافی

 

مراکز مهم سبد بافی سبد بافی
تاریخچه سبد بافی انواع سبد
مراحل بافت سبد بامبو سبد بافی با حصیر
کاربرد سبد بامبو سبد بافی با تریکو
محل تهیه ی نی های بامبو سبد بافی با طناب
اموزش بافت سبد دسته دار سبد بافی با کاموا

انواع سبدبافی

۱. آموزش سبد بافی با حصیر

این نوع از سبدبافی غالباً نسل‌به‌نسل در بین اعضای هر خانواده انجام گرفته است و اغلب شکل سنتی دارد. در این کار از انواع چوب‌ ترکه که دارای ضخامت‌ متفاوت هستند، استفاده می‌کنند. این نوع چوب را به اندازه مناسب و مورد نیاز برش می‌دهند و در مرحله بعد داخل آب جوش می‌گذارند تا لایه بالایی از چوب جدا شود. آن‌گاه چوب را خشک کرده و برای بافت مورد استفاده قرار می‌دهند.رنگ این نوع چوب زرد است و با دادن روغن جلا به آن به رنگ طلایی درمی‌آید.

نام دیگر این نوع چوب‌ها مروار است و بنابراین به این نوع سبدبافی مرواربافی هم می‌گویند. بافت سبد حصیر به شکل زیر و رو انجام می‌شود و به اشکال مستطیلی، گرد، بدون درب و یا درب‌دار ساخته می‌شوند.

۲. آموزش سبد بافی با تریکو

بعد از سبدهای حصیری، این انواع بافته شده با تریکو هستند که محبوبیت بالایی دارند. نخ تریکوی مورد استفاده در سبدبافی نخ خاصی است که تنها برای این کار استفاده می‌شود. این نخ انعطاف بالایی دارد و در رنگ‌های مختلف دیده می‌شود. بافت این نوع از سبدها با ابزار خاص خود که شبیه قلاب و یا میل‌بافتنی است، صورت می‌گیرد و به عنوان سبدنان، جای ادویه، سبد جوارب، لباس و نیز محلی برای نگهداری وسایل شخصی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۳. آموزش سبد بافی با طناب

در این نوع از سبدبافی می‌توان از انواع طناب با ضخامت‌های مختلف استفاده کرد. علاوه بر این تنوع رنگ و سادگی انجام کار سبدبافی با طناب را بسیار مورد توجه قرار داده است. در این کار معمولاً از چسپ برای اتصال طناب به شکل دلخواه به همدیگر و در نهایت ساخت سبد استفاده می‌شود.

۴– آموزش سبد بافی با کاموا

این شکل از سبدبافی تا حدودی شبیه بافت با تریکو است. از انواع کاموا با ضخامت و رنگ مختلف می‌توان برای این کار استفاده کرد. این نوع سبدها دارای استحکام کم‌تری هستند و به شکل فانتزی و در ابعاد کوچک ساخته می‌شوند و غالباً به عنوان محلی برای نگهداری لواز التحریر، لوازم خیاطی و … استفاده می‌شوند.

مراکز مهم سبدبافی کجاست؟

۱. مناطق جنوبی مثل خوزستان

از جمله مناطق سبدبافی در ایران استان خوزستان مخصوصاٌ شهرهایی چون دزفول است. در این نواحی سبدبافی با الیاف درخت نخل انجام می‌شود و بنابراین بیش‌تر در قسمت‌های روستایی وجود دارد.

۲. شمالی کشور استان گیلان

در این بخش از کشور مرواربافی رایج است و این مراورها معمولاً از نواحی اطراف ملایر، مراغه، کرج و تهران جمع‌آموری می‌شوند. البته تهیه مروار از بقیه مناطق و خود استان گیلان نیز انجام می‌شود.

۳. مناطق مرکزی ایران

۴. استان خراسان جنوبی    

از جمله مناطق سبدبافی در ایران استان خراسان جنوبی مخصوصاٌ شهرهایی چون قاینات، نهبندان و بیرجند است. در این نواحی سبدبافی با بیدمشک انجام می‌شود و بنابراین بیش‌تر در قسمت‌های کوهپایه‌ای استان وجود دارد.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

سبد بافی با بامبو در گیلان                                                                 

سبد بافی با بامبو در گیلان با استفاده از گیاه بامبو انجام می شود. بامبو گیاهی است از خانواده ی علوفه، گراس، کرامینه یا گندمیان که گیاه شناسان آن را زیر مجموعه ی خانواده ی (Bamboo-Odiuc) قرار داده و جزو علف های غول پیکر به شمار آورده اند. بامبو در زبان فارسی به نی خیزران شهرت دارد. علامه دهخدا در لغت نامه ی خویش کلمه ی «بامبو» را فرانسوی می داند و می آورد: «… خیزران، نی، نوعی نی مغزدار، که از آنها چوب دستی تعلیمی بسازند و به خم کردن شکسته نشود، تلمبه، آن چه با آب و نفت و امثال آن را از چاه یا ظروف گود بالا کشند».

این گیاه همواره در دامنه ی کوه ها و تپه ها و کنار رودخانه ها و باتلاق هایی با رطوبت ۶۵ تا ۹۰ درصد رشد و نمو می نماید. به همین دلیل است که کناره های دریای خزر، به ویژه منطقه ی گیلان بهترین منطقه برای رشد این گیاه است. گیاه شناسان تا کنون انواع فراوان آن را شناخته و مورد استفاده قرار داده اند.

در مبحث سبد بافی با بامبو لازم به ذکر است که ساقه ی این گیاه بندبندشده، مناسب ترین مکان برای رشد شاخه ای تازه و نورس است. از هر ساقه ی آن حدود ۵۰ تا ۲۰۰ شاخه ی نی به دست می آید که بسیار سخت و دیرشکن و در برابر آب نفوذناپذیرند. بامبوها به رنگ های مختلف، سبز، مشکی، متمایل به قهوه ای، عنابی، زرد مایل به کرم و زرد دیده می شوند. وجه تشابه این گیاهان علفی تنها در پنبه ی سفید رنگ داخلی آن است که به اصطلاح «گوشت بامبو» نامیده می شود. ابتدا این پنبه ها را با کارد تیزی می کنند، سپس ورقه ورقه می کنند. برداشت این گیاه معمولا در فصل پاییز و اوایل زمستان انجام می پذیرد

تاریخچه سبد بافی بامبو در گیلان

پیدایش سبد بافی با بامبو و شناخت آن در صنایع دستی گیلان را همزمان با شروع کشت چای در ایران (قرن ۱۹) و نیز اشاعه ی صنایع دستی بامبو را کار مردان چینی می دانند. خانم فخرایی، کارشناس صنایع دستی می نویسد: «چینی ها برای ساخت غربال های درجه بندی چای خشک و نیز جابه جایی آن از تارهای رشته رشته شدهی گیاه بامبو بهره می بردند. زیرا بر این باور بودند که سبدهای بافته شده از بامبو چای را بدبو نمی کند. آنان پس از راه اندازی بیشتر کشت چای در لاهیجان و یافتن جایگاه مناسب برای کشت گیاه بامبو، برخی از گونه های بامبو را از سرزمین خود آورده و بافت سبد و روش خرد کردن بامبو را به مردم لاهیجان آموزش دادند».

با توجه به اسناد تاریخی موجود، شناخت گیاه بامبو و موارد استعمال آن چون سبدبافی از دیرباز در ایران و گیلان متداول بوده و همانند سایر صنایع پس از دوره ای متروک ماندن مجددا به بهانه ی ورود چای به ایران رایج گشته است. برای نمونه، بر روی سنگ نبشته هایی که در سرپل ذهاب از نیمه ی دوم هزاره ی سوم پیش از میلاد به دست آمده، پادشاهان آشور از اورنانشه تا آشور بانی پال را نشان می دهد که سبدهایی از نی (بامبو) برسردارند و خشت و گل برای ساختن عبادتگاه های جدیدشان حمل می کنند.

سارگون یکم، بنیانگذار کشور آکد بر کتیبه ای نوشت: «مادر حقیر و بیچاره من مرا حامله شد و در پنهان زایید و مرا در سبدی از نی در آب گذاشت و در آن را با قیر بست».

خرید صنایع دستی

سبد بافی بامبو در عهد کیاییان

رابینو به نقل از ظهیرالدین می نویسد: «سید رضی کیا (۸۲۹ ه) والی بیه پیش استخر بزرگی آنجا ساخته است که در آن مرغابی شکار می کنند. در این استخر نی و علف زیادی می روید و از آنها برای ساختن حصیر و سبد و غیره استفاده می کنند.»

دوره ی ناصری

هم چنین در دوره ی ناصری قبل از شروع کشت چای، راوندی در مورد ساخت بناهای شیمران می نویسد: «… فقط در اطراف در و پنجره ها آجر مصرف می کنند و از چوب درختان تبریزی و نی هایی که از رشت می آورند، برای پوشش سقف استفاده می کنند».

این گفته ها حاکی از آن است که شاید اهالی گیلان در زمینه صنایع دستی چوبی گیلان این گیاه را در قدیم به نام بامبو نمی شناخته اند. اما بامبو یکی از کاربردی ترین وسایل زندگی روزمره شان بود. در هر حال، با توجه به فقدان منابع و آثار بر جای مانده، قدمت سبد بافی با بامبو را بیش از صد و پنجاه سال تخمین نمی زنند و آن را صنعتی نوپا قلمداد می نمایند.

محل تهیه نی های بامبو

بافندگان سبد بافی با بامبو معمولا نی های مورد نیازشان را از حاشیه های باتلاق ها و مرداب ها، به خصوص مرداب انزلی تهیه می کردند. با بالا رفتن تقاضای بافندگان، چند خانوار در روستای سنگ بیجار و کردمحله ی فومن اقدام به کاشت آن در شالیزارهای خود نمودند. عرضه و تقاضا روستاییان مجاور را نیز ترغیب نمود تا با زیر کشت برد زمین های زراعی اقدام به پرورش این گیاه نمایند.

در حال حاضر، قریب به اتفاق بافندگان، بامبوی مورد نیاز خویش را از فومن، لیالستان لاهیجان، سیاهکل، انزلی و قاسم آباد رودسر تهیه می کنند. سبد بافی با بامبو  تنها در شهرهای شرق گیلان نظير لاهیجان لنگرود، استانه و همچنین رشت و صومعه سرا دایر است و محصول کار به شهرهای همجوار و حتی خارج از استان نیز صادر می شود. در این شهرها بامبو اغلب تک رنگ و با رنگ اصلی خود بافته می شود، به استثنای صومعه سرا و رشت که بافندگان از بامبوهای رنگی استفاده می کنند.

مراحل بافت سبد بامبو

بافندگان، بامبو را پس از رنگ آمیزی در گوشه ای از مغازه یا کارگاه نمور به دور از نور خورشید می آویزند تا به مرور زمان خشک شود، زیرا نور خورشید باعث شکنندگی زود هنگام بامبوها می گردد. دکتر حسن دادرس می نویسد:

این گیاه به جهت قابلیت ارتجاعی و نداشتن اتصالات جانبی چون تخته، چوب، طناب، میخ و دستگاه های پرهزینه، حتی در خانه ها به سهولت بافته می شود.

کاربرد سبد بامبو

مهمترین کاربرد بامبو از گذشته تا حال، به ویژه در روستاها، ساختن دروازه ی حیاط، پرچین کردن خانه ها و مزارع، ساخت کردخاله وسیله ای برای بالا کشیدن آب از چاه، اتصال به تورهای هوایی برای شکار پرندگان و تورهای ماهیگیری چوب ماهیگیری، نردبان، قلم، نیلبک (فلوت) و استفاده به جای پارو در کرجی ها (قایق های کوچک مسافری)، ساختمان سازی (سقف خانه ها) است. هم چنین از بامبو به جهت داشتن مقدار فراوان سلولز، در صنعت کاغذسازی و ابریشم مصنوعی و نیز در هندوستان در صنعت برق به کار گرفته می شود.

مهم ترین دست سازهای بامبو، سبد بافی با بامبو  است که انواع آن عبارت اند از:

  • آجیل خوری؛
  • شکلات خوری؛
  • شیرینی خوری؛
  • میوه خوری و … .

علاوه برآن، می توان با آن جانانی، جای زباله (سطل آشغال)، کلاه، انواع دسته ها (چتر، عصا، چاقو، ابزار و وسایل کار و…)، کلاهک آباژور، انواع قاب (قاب ساعت دیواری، عکس، پوستر و…) انواع سینی، صندلی و… ساخت. البته این دست ساخته ها اغلب به شیوه ی مدور، زیرورو بافته می شوند و بافت هایی خورشیدی، ستاره ای، زنجیره ای، شش ضلعی، شعاعی و حصیری شکل دارند.

از استادکاران سبد بافی با بامبو می توان به:

  • محمدکاظم نوروزی،
  • عباس برنویی،
  • صفرمحمد مظهری،
  • گذاعلی مهدوی،
  • منیژه عبدالله زاده،
  • سیدجواد فلاح عباسی لیالستانی

اشاره نمود

آموزش بافت سبد دسته دار قلاب بافی شیک و کاربردی

این سبد قلاب بافی را به هر سایزی که دوست دارین می تونید ببافین. در بافت سبد دسته دار از دو رنگ کاموای سوزنی استفاده شده ولی شما از هر کاموا و هر رنگی که مایلید می تونید استفاده کنید.

برای فرم گرفتن و محکم ایستادن سبد، داخل اون بطری یکبار مصرف قرار داده شده. از هر سایز بطری برای بافت می تونید استفاده کنید.

اگر قصد درست کردن جامدادی دارید، بطری های نوشابه یک و نیم لیتری مناسب هستند.

سبد بافی یا پخل بافی

 

آموزش سبد بافی بافت سبد دسته دار شیک و زیبا

همونطور که می بینید کف سبد و همینطور دسته سبد توربافی شده.

نمونه کاموای سوزنی که البته مارک های مختلف داره.

 

 

بافت سبد دسته دار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


مرحله اول بافت سبد دسته دار : بافت کفی 

۸ زنجیره بافته و روی اولین زنجیره پایه کوتاه بزنید تا حلقه شود.بافت سبد دسته دار

۴ زنجیره زده و داخل حلقه یک پایه بلند بزنید. ۷ مرتبه (یک زنجیره زده و داخل حلقه پایه بلند ببافید)
یک زنجیره زده و به سومین زنجیره اول رج پایه کوتاه بزنید.
۸ سلول داریم.

۵ زنجیره بافته و روی پایه رج قبل پایه بلند ببافید.

۲ زنجیره بافته و روی زنجیره رج قبل (بین دو پایه بلند) یک پایه بلند ببافید.

حالا۳مرتبه (۲زنجیره، پایه بلند روی پایه رج قبل، ۲زنجیره،پایه بلند روی پایه رج قبل، ۲زنجیره، پایه روی زنجیره)
۲زنجیره زده و به سومین زنجیره اول رج وصل کنید.
۱۲ سلول خواهیم داشت.

رج سوم ۵زنجیره زده و ۱پایه روی۲ زنجیره رج قبل ببافید.

۲ مرتبه (۲زنجیره زده،۱ پایه روی پایه رج قبل بزنید).

دو زنجیره زده و ۱پایه روی ۲ زنجیره رج قبل بزنید.

به همین ترتیب تا پایان رج ۲ در میان پایه بلند اضافه می شود.

سلولها ۱۸ تا شده است.

رج چهارم ۵ زنجیره زده و یک پایه بلند روی پایه رج قبل بزنید.

۲ مرتبه ( ۲زنجیره زده، ۱ پایه روی پایه رج قبل بزنید.)

دو زنجیره زده و ۱پایه روی ۲ زنجیره رج قبل بزنید.

تا پایان رج، سه در میان پایه بلند اضافه کنید.

۲۴ خانه توری خواهید داشت.

رج پنجم ، چهار در میان پایه بلند اضافه می شود.

۳۰ خانه توری خواهید داشت.

رج ششم

فقط ۳ پایه به فواصل مساوی اضافه کنید.

به عبارتی در رج ششم در کل ۳ پایه اضافه می کنیم ،

می توانید (۹ خانه بافته و بعد یک پایه روی زنجیره ببافید. ۲ زنجیره زده و یک پایه روی پایه)
داخل پرانتز را تا پایان رج تکرار کنید.

رج هفتم را با ۶ زنجیره شروع کرده و بین پایه ها را ۳ زنجیره ببافید. هیچ پایه ای اضافه نمی شود.

رج هشتم هم مثل رج ۷ بافته می شود.

رج نهم با ۷ زنجیره شروع شده بین پایه ها ۴ زنجیره می بافیم.
پایه اضافه نمی شود.

رج دهم با ۸ زنجیره شروع شده و بین پایه ها ۵ زنجیره بافته می شود.

رج ۱۱ مثل رج ۱۰ بافته می شود.

رج ۱۱ و ۱۲ و ۱۳ مثل رج ۱۰ بافته می شود.

در طی بافت کفی سبد، ظرف را روی کار بگذارید و اندازه گیری نمایید.


مرحله دوم بافت سبد دسته دار : بافت بدنه

حالا نوبت بافت بدنه سبد است.

بدنه مدل یک رج در میان با کاموای آبی و سفید بافته شده، شما می توانید تعداد رنگ ها را به دلخواه تغییر داده یا تک رنگ ببافید.

۳ زنجیره بزنید. این زنجیره به عنوان یک پایه بلند است. روی زنجیره ها ۵ پایه بلند ببافید. ۲ زنجیره بزنید.بافت سبد دسته دار

تا پایان رج روی زنجیره ها ۶ پایه بلند بافته و دو زنجیره بزنید.

دو زنجیره انتهای رج را که زدید به سومین زنجیره ابتدای رج پایه کوتاه بزنید.

نخ آبی را وصل کرده، یک زنجیره زده و روی دو زنجیره یک پایه کوتاه و ۳ زنجیره ببافید.
روی هر یک از ۶ پایه رج قبل را یک پایه بلند ببافید.

روی دو رنجیره یک پایه بلند دو زنجیره و یک پایه بلند ببافید.

به این ترتیب به طرفین ۶ پایه ۲ پایه اضافه شده و تعداد پایه بلندهای آبی ۸ عدد می شود.

تا پایان رج ۸ پایه بلند و زنجیره را ببافید.

رج بعد با سفید بافته میشود. مثل رج قبل در طرفین پایه بلندها یک پایه بلند اضافه می شود و تعدادشان ۱۰ می شود.

به همین ترتیب ۵ رج دیگر ببافید.

در هر رج تعداد پایه بلندها ۲ تا اضافه می شود.
در رج هشتم ۲۰ پایه بلند آبی خواهیم داشت.


مرحله سوم بافت سبد دسته دار : بافت لبه سبد

با نخ سفید روی دو زنجیره پایه کوتاه ببافید.

۵ زنجیره زده و روی دو زنجیره بعدی پایه کوتاه ببافید.بافت سبد دسته دار

به همین ترتیب تا پایان رج ۵ زنجیره زده و روی ۲ زنجیره های رج قبل پایه کوتاه ببافید تا بافت جمع شود.

بافت ما تا اینجای کار به این شکل است.

۵ زنجیره زده و روی زنجیره وسط ۵ زنجیره رج قبل پایه بلند ببافید.
۲ زنجیره زده،روی پایه کوتاه رج قبل پایه بلند ببافید.

تا پایان رج:
۲ زنجیره زده و روی زنجیره وسط رج قبل پایه بلند ببافید.
۲ زنجیره زده، روی پایه کوتاه رج قبل پایه بلند ببافید.

یک رج با آبی توربافی کنید.

یک رج دیگر با سفید توربافی کنید.

با نخ آبی حاشیه بافی کنید به این صورت که روی ۲ زنجیره ها به ترتیب یک پایه کوتاه ، ۳ زنجیره و یک پایه کوتاه ببافید.

کار به این شکل می شود.


مرحله چهارم بافت سبد دسته دار : دوخت بدنه به ظرف

حالا ظرف را داخل بافت گذاشته و محل برش را مشخص می کنیم.
کمی بافت را به بالا بکشید تا طول آن مشخص شود.

اضافه ظرف را بچینید.

بافت را با سوزن به ظرف بدوزید.
سوزن را یک در میان در پیکوت های حاشیه فرو کنید و کوک بزنید.

نمای دوخت از داخل

 

 

 


مرحله پنجم بافت سبد دسته دار : بافت و دوخت دسته 

برای دسته سبد نواری به عرض دلخواه از محل برجستگی ظرف بچینید.بافت سبد دسته دار
در اینجا ۴ سانت است.

برای روکش دسته با سفید یا آبی توربافی کنید.
به طول دسته و عرض دو برابر آن.

نقشه توربافی مربعی

دسته را وسط روکش گذاشته ، دو لبه آن را روی دسته آورده و بدوزید.

لبه را بدوزید.

درز وسط را هم بدوزید.

به این شکل

دسته را به دو طرف سبد کوک بزنید.

مرحله پایانی تزیین سبد 

در صورت تمایل سبد را با شکوفه های کوچک تزیین کنید.

۶ زنجیره زده و با پایه کوتاه به اولین زنجیره وصل کنید.
۵زنجیره زده و ۱پایه بلند در حلقه ببافید.
۴ مرتبه(۲ زنجیره و۱پایه بلند ببافید.)
۲ زنجیره زده و به سومین زنجیره اول رج بست بزنید.

برای هر گلبرگ به ترتیب یک زنجیره ، ۲پایه بلند، ۲ پایه دوبل، ۲ پایه بلند و ۱ زنجیره بافته و روی پایه بلند رج قبل گره نا مرئی بزنید.بافت سبد دسته دار

برای مرکز گل دو زنجیره زده و در زنجیره دم یک گره پفکی بزنید. یک زنجیره زده و نخ را بچینید.

اضافه نخ ابتدا و انتهای گره پفکی را به کمک قلاب به پشت گل برده و گره بزنید.

لبه سبد (کنار دسته ها و بین دسته ها ) را با شکوفه تزیین کنید.

بافت سبد دسته دار به پایان رسید.

این هم سبد زیبای ما در آموزش سبد بافی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

آرشیو مطالب:

شهرک صنایع دستی در میبد