تاریخچه عید نوروز + رسم و رسومات

عید نوروز چیست؟

این روز در ایران و افغانستان نوید‌دهنده‌ی سال جدید است. نوروز در کشورهایی مثل تاجیکستان، روسیه، ترکمنستان، هند، پاکستان، قرقیزستان، سوریه، عراق، گرجستان، جمهوری آذربایجان، آلبانی، چین و ازبکستان تعطیل رسمی است و مردم به جشن و پایکوبی می‌پردازند.

عید نوروز

ما این جشن باستانی و کهن را از اقوام مختلفی در منطقه به ارث برده‌ایم. جشنی که با رنگ و بویی ویژه، هویتی ایرانی گرفته و نماد پیوند اقوام و مردمان ایران است. نوروز را شروع رستاخیر طبیعت، موعد رویش و تولد نباتات می‌دانیم و باورمان بر این است که همگام با طبیعت، ما هم باید روزگار نو و تازه‌ای را با روح و روان تازه و پوشیدن لباس عید نو آغاز کنیم.

شروع جشن نوروز با اعتدال بهاری هم‌زمان است. موعدی که خورشید در حرکت ظاهری‌اش در ابتدای برج حمل، استوای زمین را قطع می‌کند و ساعات روز و شب با هم برابر می‌شود. در تقویم خورشیدی، لحظه تحویل سال، اولین روز (هرمز روز یا اورمزد روز) از ماه فروردین شمرده می‌شود.

تاریخچه عید نوروز با بررسی داستان های قبل و بعد اسلام

در آثار الباقیه از ابوریحان بیرونی آورده شده است که برگزاری جشن و سرور در فرهنگ سرزمین ایران جایگاه والایی داشته است جالب است بدانید هر روز نام خاصی در گاهشماری باستانی ایرانیان دارا بود و در همه ماه ها روزی که همنام همان ماه می شد آن روز را به جشن و شادمانی می پرداختند بنابراین جشن های متنوعی همچون آبانگان ، تیرگان ، مرداد گان ، مهرگان و … در طول سال ها برگزار می شد.

تاریخچه عید نوروز

البته به غیر از این جشن ها مراسم های دیگری همچون یلدا، گاهنبارها، سده و … برگزار می شده که یکی از مهمترین آنها می توان به جشن نوروز اشاره کرد که اکنون پیشینه و تاریخچه ای سه هزار ساله به خود اختصاص داده و یکی از کهن سالترین عیدهای ملی در جهان محسوب می شود.

منشآ و پیدایش نوروز متعلق به کجاست؟

نوروز یک جشن قدیمی و کهن از اقوام متعددی است که به ارث رسیده‌ است اما شناسنامه ایرانی به خود گرفته و از آن به عنوان نماد پیوند دهنده ی افراد و اقوام ایرانی ایران یاد می‌شود. نوروز، با عنوان رسمی «روز بین‌المللی نوروز»، توسط یونسکو به عنوان میراث فرهنگی و معنوی بشر به ثبت جهانی رسیده‌ و این روز یکی از روزهای مقدس و اعیاد مذهبی زرتشتیان و بهاییان نیز به‌ شمار می‌رود.

همچنین در شاهنامه درباره نوروز اینگونه نوشته شده است: جمشید در حال گذشتن از آذربایجان بوده است که دستور می دهد برایش تختی قرار دهند، سپس با تاجی پر زرق و برق روی آن تخت می نشیند و با تابش نور خورشید به آن تاج زرین، روشنایی و نور فراوانی دنیا را فرا میگیرد و به خاطر شادمانی مردم آن روز را نوروز می نامند.عید نوروز

فلسفه عید نوروز چیست؟

عید نوروز میراثی است که هرساله با آغاز سال نو در مناطق مختلف جهان به ویژه ایران و افغانستان پاس داشته می‌‎شود. البته آغاز سال نو در برخی دیگر از کشورها همچون ترکیه، تاجیکستان، گرجستان، روسیه، جمهوری آذربایجان، قرقیزستان، قزاقستان و غیره نیز با تعطیلات رسمی چند روزه همراه است و مردم فرارسیدن این ایام را جشن می‌گیرند.

با این وجود، به طور کلی عید نوروز شناسنامه ایرانی دارد و نمادی برای پیوند ملت‌های مختلف محسوب می‌شود. براساس روایت‌های افسانه‌ای و طبق نوشته‌های کتاب اوستا، نوروز در زمان جمشید، پادشاه چهارم پیشدادی ایران که از قدرت فره ایزدی بهره‌مند بوده به وجود آمده است و زمانی که قحطی و خشکسالی همه سرزمین‌ها را فراهم گرفته است جمشید با دستور اهورا مزاد به مقابله با اهریمن برمی‌خیزد.

ادبیات عید نوروز

در عید نوروز اصطلاحات و رسم و رسومات مختلفی وجود دارند که ادبیات نوروزی را شکل می‌دهند. در ادامه این اصطلاحات را به شما معرفی می‌کنیم تا با ادبیات نوروز بیشتر آشنا شوید.

دعای تحویل سال

خانواده‌های ایرانی سر سفره هفت سین دعای تحویل سال می‌خوانند تا سال جدید را با حال دلی خوب شروع کنند. در ادامه دعای تحویل سال و ترجمه فارسی آن را می‌خوانید:

یا مقلب القلوب و الابصار

یا مدبر الیل و النهار

یا محول الحول و الاحوال

حول حالنا تا احسن الحال

***

ای تغییر دهنده دلها و دیده‌ها

ای تدبیرگر شب و روز

ای گرداننده سال‌ها و حالت‌ها

حال ما را به نیکوترین حال دگرگون کن

آداب و رسوم مردم در عید باستانی

آداب و رسوم جشن باستانی نوروز با به عبارتی عید نوروز رنگ و هویتی ایرانی دارد و این ایام نماد پیوند بین اقوام و مردم ایران است. این جشن تابستانی و کهن نوید رویش مجدد طبیعت و تولد نباتات است و مردم بر این باور هستند که با تازه شدن طبیعت باید لباس نو پوشید و در کنار عزیزان خود به جشن و پایکوبی پرداخت. بر این اساس در تقویم خورشیدی عید نوروز به عنوان سمبل پیروزی خوبی بر بدی با لحظه تحویل سال در اولین روز از ماه فروردین مصادف شده است. بنابراین از گذشته تا امروز این ایام با برگزاری آداب و رسوم خاصی همراه بوده است که از جمله آنها به موارد زیر اشاره خواهیم کرد.

چهارشنبه سوری

مراسم جشن نوروز همزمان با شب سه‌شنبه آخر سال آغاز می‌شود و در این روز مردم با آداب و رسوم خاصی جشن چهارشنبه سوری را برگزار می‌کنند و با هر خانواده‌ای روی پشت‌بام یا محیط اطراف خانه خود، آتشی را روشن می‌کنند و از روی آن می‌پرند و معتقدند با پریدن از روی آتش تمام بیماری‌ها از فرد دور می‌شود. فالگوش نشینی، قاشق‌زنی، کوزه‌شکنی، شاهنامه‌خوانی و غیره از مهمترین رسوم چهارشنبه سوری بوده است که در برخی از مناطق همچنان رواج دارد.

خانه تکانی

از دیگر آداب و رسوم مردم ایران در عید نوروز می‌توان به خانه ‌تکانی اشاره کرد. به طوری که در آستانه فرا رسیدن عید نوروز در ایران تمام خانه و لوازمش شسته و تمیز می‌شود.

 

هفت سین

چند ساعت مانده به تحویل سال نو، خانواده‌های ایرانی سفره هفت سین را پهن می‌کنند و با قرار دادن هفت سین شامل سیب، سرکه، سنجد، سمنو، سبزه، سماق و سیر و همچنین قرآن، ماهی، آینه، سنبل و… این روز را به‌یکدیگر تبریک می‌گویند. هر یک از این نمادها در سفره هفت سین معنای خاص خودشان را دارند.

عیدی

در ایام نوروز معمولا بزرگ‌تر‌ها به افراد کوچک‌تر مبلغی پول یا هدیه به‌عنوان «عیدی» یا «نوروزی» می‌دهند. البته در تاریخ باستان ایران گاهی کوچک‌ترها نیز به بزرگ‌ترها عیدی می‌دادند.

هدایای نوروزی

 

شادباش

مردم با فرا رسیدن سال نو به یکدیگر شادباش می‌گویند. «سال نو مبارک» شادباش معروف ایرانی‌ها در زمان کنونی است؛ اما در گذشته جملاتی که برای شادباش‌ به یکدیگر می‌گفتند، بسیار پیچیده‌تر و پر محتوا‌تر از امروز بوده است. مورخان یکی از اصطلاحات رایج آن زمان را «صد سال به این سال‌ها» می‌دانند. در دهه‌های اخیر نیز با رواج سره نویسی و سره گویی در کشور، اصطلاحاتی مانند «نوروز پیروز» یا «نوروزتان خجسته و فرخنده باد» بیشتر از قبل استفاده می‌شود.

عید نوروزسیزده بدر

مردم در روز سیزدهم فروردین به دامان طبیعت می‌روند و با گره زدن سبزه، شادی و طراوت را در خود زنده می‌کنند

در روز ۱۳ فروردین، مردم ایران از خانه بیرون می‌آیند و برای دور کردن نا‌پاکی‌ها به دامان طبیعت می‌روند. درباره فلسفه سیزده بدر نظرات مختلفی وجود دارد. عده‌ای آن را به در کردن نحسی سیزده نسبت می‌دهند. برخی نیز استدلال می‌کنند از آنجایی که کلمه «در» به‌معنی «در و دشت» است، سیزده بدر را روز پناه بردن به در و دشت می‌دانند. سنت مشهور سیزده بدر «سبزه گره زدن» است. فلسفه این کار گره زدن زندگی با طبیعت است و افراد با این کار، شادابی و طراوت را برای خود آرزو می‌کنند.

چه زمانی عید نوروز در ایران رسمی شد؟

طبق روایت‌ها خاستگاه اصلی عید نوروز در ایران باستان است اما طبق نظر مورخان باید از سومری‌ها به عنوان نخستین تمدن بشری در برگزاری نخستین جشن نوروز یاد شود. بنابراین نوروز از سومر به اکد، و از آنجا به بابل و آسور رسیده است، همچنین از ایلامی‌ها به عنوان آغازکنندگان تمدن در ایران به دوره هخامنشیان و ساسانیان و غیره منتقل شده است.

کوروش کبیر نخستین پادشاه ایرانی و بنیانگذار سلسله هخامنشان بود که عید نوروز را در سال ۵۳۸ (قبل از میلاد) به صورت رسمی نامگذاری و این روز را به عنوان جشن ملی ماندگار کرد. کوروش در این روز برنامه‌های ویژه‌ای را همچون ترفیع رتبه سربازان، پاکسازی مکان‌های عمومی و خانه‌ها و بخشش محکومان در زندان اجرا کرده است.

برگزاری این آیین در زمان دیگر پادشاهان هخامنشی نیز تداوم داشته است به طوری که جشن نوروز در زمان داریوش اول هخامنشی در تخت جمشید برگزار می‌شده و به مناسبت نوروز سکه‌ای از جنس طلا با نقش سربازی در حال تیراندازی ضرب کرده است. گفتنی است در دوره هخامنشی جشن نوروز بسیار طولانی بوده است و از 21 اسفند تا 19 اردیبهشت مردم به جشن و پایکوبی می‌پرداخته‌اند.

ثبت جهانی عید نوروز

به طور کلی نوروز ریشه ایرانی دارد و قدمت آن به بیش از 3 هزار سال می‌رسد اما در کشورهای دیگر نیز این روز جشن گرفته می‌شود. از این رو مجمع‌ عمومی سازمان ملل متحد در چهارم اسفند سال ۱۳۸۸ مصادف با ۲۳ فوریه ۲۰۱۰ نوروز را در تقویم خود به ثبت رساند و براین اساس روز ۲۱ ماه مارس در تقویم میلادی به ‌عنوان «روز جهانی عید نوروز» به رسمیت شناخته شد. همچنین در هشتم مهر 1388 سازمان علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد معروف به یونسکو، نوروز را به ‌عنوان یک میراث جهانی به ثبت رساند.

عید نوروزمتن و عکس نوشته تبریک نوروز باستانی

باد نوروزی همی در بوستان بت گر شود

تا ز صنعش هر درختی لعبتی دیگر شود

در این بهار دل انگیز ؛ مزرع سینه اتان از سبزه ی محبت ؛ سبز و خرم باد

یادت همه ی روز خوشتر از عید کاین منشا شادی جهان اسـت

در این بهار سبز و روح بخش، امیداست:

نظر مهر ربوبیت در دل تان بر دوام

بر بساط عافیت آرام

کارهایتان بر نظام

دولتتان تمام

و روز و نوروزتان فرخنده در ایام باشد.

سبزترین و دلنوازترین تبریکات خودرا تقدیم حضورتان می نمایم.

دل تان درنظر حق شادان و جانتان بـه مهر ازل، نازان باد.


نوروز تنها

بهانه‌ای برای تبریک گفتن نیست،

بلکه فرصتی‌ست

برای به جا آوردن سنت‌های دیرینه‌مان.

امیدوارم لحظات زندگی‌تان

سرشار از شادی و آرامش باشد.


نوروز یادگار ماندگار

یاران دیروز این دیار و پاسداشت

پاکی‌ها، نیکی‌ها و پهلوانی‌ها

بر همه ایرانیان

نیکوسرشت خجسته باد.


آمد بهار و بخت که عشرت فزا شود

از هر طرف هزار گل فتح وا شود

گلشن شود نشیمن سلطان نوبهار

چون بهر شاه تخت مرصع بنا شود

سال نو مبارک


عیدآمد و عید آمد

یاری که رمید آمد

عیدانه فراوان شد

تا باد چنین بادا

سال نو مبارک


نوروز، از نفس های معتدل بهار می تراود

و در سفره گلدار هفت سین دمیده می شود؛

سفره ای که در آن ماهی قرمزی،

تکرار تازه زندگی را میان

تنگ کوچکی از آب گوشزد می کند.


نه کاپشن و نه کلاه

نه دستکشای راه راه

با یک لباس راحت

تو چمن و طبیعت

توپ بازی و تاب بازی

کنار جوی آب بازی

بهاره آی بهاره

به به! چه کیفی داره


چشم ها به روشنی باز می شوند

و دل ها به یکدیگر نزدیک و قلب ها آرامش دوباره می یابند

در حلول سال نو و دلگرم به آتیه های مهربانی و صفا می شود.

احساس بهار، نیلوفرانه بر اندام طبیعت می پیچد

و زمستان کوچ می کند.


به شکرانه عبور از گردنه های زمستان،

به شکرانه مقاومت و ایستادگی،

به شکرانه فرصتی نو که ارزانی مان داشته اند،

«هفت سین» می گشاییم.

به پاس عشق که تنها تنور گرمی مان بود،

تنها اجاق دل های سرما زده مان،

هفت سین می گشاییم.

عید نوروز مبارک

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

آرشیو مطالب: