انواع صنایع دستی ایران

طی سال های مختلف جشنواره های صنایع دستی مختلفی در شهرهای مختلف کشورمان برگزار شده است. همچنین مردم علاوه بر خرید تکی محصولات، عده ای نیز برای پیدا کردن منبع فروش عمده صنایع دستی به این نمایشگاه ها مراجعه می کنند. هدف از برگزاری جشنواره ها و نمایشگاه های صنایع دستی، گسترش تجارت و معرفی انواع صنایع دستی و ارزش فرهنگی آنها برای آنهاست.در این فروشگاه ها معروف ترین آثار و صنایع دستی هر شهر در معرض دید عموم قرار می گیرد و گردشگران و علاقمندان به آثار هنری از این فروشگاه ها خرید می کنند.

صنایع دستی ایرانی در نقاط مختلف کشور تنوع زیادی دارد. هر یک از شهرها و روستاهای ایران با توجه به اقلیم و امکانات هر منطقه، صنایع دستی مختلفی تولید می کنند. با گذشت سالها تنوع صنایع دستی ایران افزایش یافته و از دسته اول خود فاصله گرفته است اما بسیاری از آثار تولید شده توسط هنرمندان ایرانی در دسته بندی های زیر قرار می گیرند. در این مقاله به انواع صنایع دستی ایران می پردازیم .

صنایع دستی ایرانی

گلدوزی سنتی:

صنایع دستی گلدوزی

هنر رودوزی به دلیل علاقه انسان به تزیین لباس و اقلام مختلف مانند رومیزی و انواع روتختی شکل گرفت. هنر رودوزی نیز از صنایع دستی رایج در نقاط مختلف ایران است و در شهرهای مختلف با ابزارهای گوناگون انجام می شود. از معروف ترین شاخه های گلدوزی می توان به سوزن دوزی، ملیله دوزی، پیت دوزی و قلاب بافی دوزی اشاره کرد.

صنایع دستی گلدوزی شده نیز شامل تکه های گلدوزی شده داخل پارچه است. سوزن دوزی روی پارچه های ساده، ملیله دوزی روی پارچه های سنتی مانند ترمه و برای تزیین ضریح، کشکک دوزی روی پارچه های ضخیم و قلاب بافی اغلب روی پارچه های ماهوت انجام می شود. در گذشته استفاده از طلا و نقره در ملیله دوزی و نخ ابریشم در گلدوزی رایج بود. از دیگر زیر مجموعه های صنایع دستی رودوزی می توان به خامه دوزی، بهاره دوزی، ستاره دوزی، کلپتون دوزی، سیاه دوزی و مخمل دوزی اشاره کرد. این هنر زیرشاخه های زیادی دارد که هر کدام مربوط به شهرهای مختلف است.

صنایع دستی فلزی :

صنایع دستی فلزیکشف فلز در دوران باستان توجه بشر را به این ماده اولیه برای ساخت مایحتاج زندگی جلب کرد و استفاده از آن در تهیه ظروف مختلف و ابزارهای روزمره به دلیل استحکام بالای این ماده رایج شد. در میان آثار به جا مانده از دوران ایران باستان نمونه های فراوانی از انواع ابزار فلزی وجود دارد. به همین دلیل صنایع دستی فلزی را می توان در ایران باستان جستجو کرد.

امروزه صنایع دستی فلزی به ویژه انواع گران قیمت آن مانند ظروف نقره و مهر زنی مسی از محبوب ترین صنایع دستی در ایران است. صنعتگران با استفاده از ابزار خاص و ساعاتی که برای کنده کاری و شکل دادن به انواع فلزات صرف می کنند، آثار منحصر به فردی خلق می کنند. از معروف ترین شاخه های صنایع دستی فلزی می توان به هنرهای نجاری، قلمزنی، قلمزنی، زرگری، تذهیب، نقره کاری، منبت کاری مس، ریخته گری، زینت، اسلحه سازی و علامت گذاری اشاره کرد.

صنایع دستی میناکاری

صنایع دستی میناکاریصنایع دستی میناکاری یکی از زیباترین ظروف تزیینی است که ساخت آن بسیار سخت است. آثار هنری میناکاری از گران ترین صنایع دستی ایران است که توسط ماهرترین صنعتگران ساخته می شود. این هنر بیش از 5000 سال قدمت دارد. هنرمندان میناکاری با ترکیب رنگ های مات و کار با کاشی و فلز آثار زیبایی خلق می کنند. زیرمجموعه های صنعت میناکاری شامل مینا دوزی، مشبک، مینا نقاشی و مینا آبی است و میناکاری برجسته سخت ترین رشته این هنر است.

 

صنایع دستی سفالگری

صنایع دستی سفالگریسفال یکی از محبوب ترین صنایع دستی ایران در بین گردشگران است و قدمتی طولانی دارد. در هر منطقه ای از ایران به دلیل دسترسی به عنصر خاک، سفال سازی از قدیم الایام رایج بوده است. انسان ها در دوره های مختلف تاریخی سفال را با آب و خاک مخلوط کرده و سفال می سازند و به مرور زمان خاک رس جایگزین خاک معمولی می شود. برجسته ترین سفال های تاریخی، کوزه ها و کاسه هایی است که در بناهای باستانی یافت می شود.

سفال ها به دو دسته بدون لعاب و لعاب تقسیم می شوند. در شهرهای مختلف ایران موزه هایی به نام موزه سفال وجود دارد که در آن می توانید انواع سفال های تاریخی را ببینید. سفال دستی، سفال چرخ و سفال از زیر مجموعه های هنر سفالگری هستند.

 

صنایع دستی شیشه

صنایع دستی شیشهصنایع دستی شیشه یکی از زیباترین آثار هنری ایران است. ظروف شیشه ای تاریخی کشف شده در نقاط مختلف ایران نشان از قدمت بالای این صنایع دستی دارد. زیباترین آثار شیشه ای ساخته شده توسط صنعتگران ایرانی را در موزه آبگینه خیابان 30 تیر تهران مشاهده می کنید. زیرمجموعه‌های هنر شیشه‌سازی شامل شیشه‌های قالب‌گیری، شیشه‌پاشی، شیشه‌های سه‌جداره، شیشه‌کاری دوجداره، برش شیشه، لعاب‌کاری و فراستینگ است. صنایع دستی زیبایی نیز با تلفیق این هنر با هنر سفالگری و صنایع دستی فلزی توسط صنعتگران ایرانی ساخته می شود.

 

صنایع دستی چوبی

صنایع دستی چوبیصنایع دستی چوبی یکی از زیباترین آثار هنری ایرانی است که سال هاست در ایران ساخته می شود. این صنایع بسیار بزرگ هستند و هنرمندان زیادی در آن فعالیت می کنند. شهرهای مختلف ایران صنایع دستی چوبی متنوعی دارند که از جمله آنها می توان به نجاری، معرق سازی، خاتم کاری، منبت کاری و مشبک اشاره کرد. صنایع دستی ساخته شده توسط صنعتگران چوب کاربردهای زیادی در زندگی روزمره دارد. یکی از پرطرفدارترین کارهای چوبی و صنایع دستی منبت کاری است.

 

صنایع دستی سنگ

صنایع دستی سنگسنگ تراشی و حکاکی روی آن از نخستین صنایع دستی ایران است. البته اشیاء سنگی باستانی در نقاط مختلف جهان نشان از قدمت این هنر در سراسر جهان دارد. صنایع دستی سنگ در طول زمان تغییرات زیادی کرده است و با کشف سنگ های زیبا و تزیینی در سراسر جهان، سنگ تراشی و ساخت زیور آلات نیز رواج یافت. زیرشاخه های اصلی این صنایع معرق سنگ، فیروزه کاری، سنگ تراشی، مشبک و سنگ تراشی است. آثار سنگی از ماندگارترین صنایع دستی هستند.

 

صنایع دستی نقاشی

صنایع دستی نقاشی

صنایع دستی نقاشی ایرانی در جهان شهرت زیادی دارد. این آثار در دسته هنرهای تجسمی قرار می گیرند و یکی از زیباترین آثار و صنایع دستی کشورمان به شمار می روند. تنوع این صنایع نیز زیاد است و نمونه های مختلفی از نقاشی هنرمندان ایرانی را می توان در آثار تذهیب، تجلیل، گل و مرغ و نقاشی قهوه خانه ای مشاهده کرد. نقاشی اساس و پیش نیاز بسیاری از صنایع دستی دیگر است. نمونه های برجسته ای از نقاشی های ایرانی را در موزه رضا عباسی تهران مشاهده می کنید.

 

صنایع دستی حصیر

صنایع دستی حصیرحصیربافی یکی دیگر از صنایع دستی قدیمی ایران است که همچنان در مناطق جنوبی و شمالی کشورمان رواج دارد. امروزه از انواع صنایع دستی حصیری به عنوان سوغات استفاده می شود. اگرچه صنعت حصیر بافی را می توان یکی از زیر شاخه های صنایع دستی چوبی دانست، اما گستردگی این شاخه و جایگاه بالای آن در بازار صنایع دستی، آن را به شاخه ای مجزا در این صنعت تبدیل کرده است.

برای ساخت آثار حصیری در نقاط مختلف کشور از برگ خرما و ساقه گندم و نیزار و انواع سرشاخه استفاده می کنند. ابزار حصیری به طور گسترده در زندگی روزمره مردم به ویژه در مناطقی با رطوبت بالا استفاده می شود. هنرمندان خوش ذوق با رنگ آمیزی حصیر و ترکیب آن با نخ های رنگی آثار متنوعی تولید می کنند. زیر شاخه های هنر حصیربافی شامل قالی بافی، مروارید بافی، بمب بافی و سبد بافی است.

صنایع دستی چرم

صنایع دستی چرمچرم سازی یکی از اصیل ترین صنایع دستی مردم عشایر و گله داران ایران است. سردی هوا در مناطق دامداری و عشایری باعث تولید این محصولات شده است. با گذشت زمان خزهای دست ساز توجه گردشگران را به خود جلب کرد و ساخت آن در بین عشایر برای فروش به مسافران رواج یافت. پوست را از پوست بره و گوسفند درست می کنند و در ترکمنی به آن اوچمک می گویند.

محصولات چرمی یکی از محبوب ترین صنایع دستی در ایران است. البته صنایع دستی چرمی در نقاط مختلف دنیا تولید می شود و می توان گفت یکی از مهم ترین صنایع دستی صادراتی در کل دنیاست. صنعت چرم، صنایع دستی وابسته به فرآورده های حیوانی است و چرم های دستباف از گران ترین صنایع دستی موجود در بازار هستند. تنوع آثار هنری چرم زیاد است و شامل انواع پوشاک، کیف، کفش و وسایل تزیینی است. از مهم ترین زیرشاخه های صنایع دستی چرم می توان به صحافی سنتی چرم، سراجی سنتی، دوخت چرم، معرق چرم، نقاشی چرم، زین سازی و حکاکی روی چرم اشاره کرد.

صنایع دستی سنتی رنگرزی و رنگرزی

صنایع دستی سنتی رنگرزی و رنگرزیهنر رنگرزی و رنگرزی سنتی پس از گسترش صنعت بافندگی پدید آمد. دلیل شکل گیری این صنایع دستی تمایل انسان به تنوع رنگ بالا در تولید انواع بافتنی مانند فرش و پوشاک بوده است. در رنگرزی سنتی، گیاهان با استفاده از رنگدانه های طبیعی و ترکیب آنها رنگ های طبیعی تولید می کردند. مهمترین گیاهانی که می توان در این شاخه استفاده کرد رزماری، انار، پیاز و روغن کوهی است. در روش رنگرزی سنتی از لارو حشرات مختلف نیز استفاده می شد.

با گذشت زمان و با مهارت نقاشان در ساخت انواع رنگ ها، از این هنر در معماری، نجاری، بافندگی و صنعت کاغذ استفاده کردند. امروزه صنایع رنگرزی سنتی به دلیل ماهیت طبیعی خود به طور گسترده مورد استفاده قرار می گیرند.

در این مقاله به معرفی صنایع دستی ایرانی پرداختیم و به آثار هنری شهرهای مختلف و محبوب ترین صنایع دستی کشورمان اشاره کردیم.

پایان مقاله.


 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

آرشیو مطالب: